Hoe beïnvloedt hittestress de voeropname bij melkvee?

Wat gebeurt er op warme dagen in de stal? 

Op warme dagen zie je het gedrag van koeien veranderen. De dames doen het rustiger aan, staan vaker en komen minder vaak naar het voerhek. Vooral het minder vreten heeft impact. Minder voeropname betekent minder energie, en dus minder melk. Daarnaast heeft dit ook invloed op de weerstand, zo zorgt deze verlaagde opname dat de kans op gezondheidsproblemen toeneemt.  

In je managementsysteem kan je deze veranderingen eerder ontdekken dan dat je ogen ze zien. Hierdoor krijg je meer inzichten tot je beschikking om eerder je hitteplan bij te stellen of in te schakelen.  

Impact op de voeropname 

Wanneer het te warm wordt probeert een koe haar interne warmteproductie te beperken. Een de manieren waarop ze dit doet, is door minder te vreten. Vertering van ruwvoer kost namelijk veel energie, dus minder vreten betekend minder warmte in het lichaam. (WUR, 2021)  

Dit kan zich uiten in de volgende gedragsveranderingen: 

• Minder bezoeken aan het voerhek,  
• Langere rustperiodes,  
• Minder herkauwactiviteit,  
• Meer restvoer. 

Biologische gevolgen van verminderde voeropname 

Negatieve energiebalans 

Als de voeropname afneemt, terwijl de energiebehoefte hoog blijft, ontstaat er een negatieve energiebalans. Deze negatieve balans kan als gevolg hebben: 

• Gewichtsverlies 
• Lagere melkproductie 
• Verminderde vruchtbaarheid 

Een goede voeropname zorgt voor de basis van prestaties en gezondheid.  

Verstoring van de penswerking 

Ook de pens blijft niet bespaard. Minder ruwvoeropname heeft voor de pens directe gevolgen. Wanneer koeien minder herkauwen wordt er minder speeksel aangemaakt. In dit speeksel zit bicarbonaat. Dit bicarbonaat zorgt voor een natuurlijke buffer om de zuurtegraad in de pens te reguleren. Als er minder speeksel en dus minder buffer is, vergroot dit de kans op pensverzuring. Bij hittestress kan dit risico snel toenemen, zeker als de verhouding tussen ruwvoer en krachtvoer verandert. Lees hier de impact van pensverzuring. 

Impact op melkproductie 

Deze combinatie van minder energie, minder stabiele penswerking en stress kan leiden tot lagere melkgift en mogelijk tot een hoger celgetal. 

Praktische tips: zo houd je de voeropname op peil 

Gelukkig zijn er meerdere manieren om de impact van hittestress en de verlaagde voeropname te beperken.  

1. Zorg voor verkoeling en ventilatie 

Een voor de hand liggende tip, maar de basis wanneer het gaat om het beperken van warmte in de stal.  

• Optimaliseer luchtstromen en ventilatie 
• Beperk directe zoninstraling 
• Overweeg koeling met water of vernevelaars. (zonder uiers nat te maken) 

Een comfortabel klimaat zorgt ervoor dat koeien hun warmte gemakkelijker kwijt kunnen en beter blijven vreten. 

2. Voer de koeien op het juiste moment 

Koeien vreten het liefste wanneer het koeler is. Daarom kan het verleggen van het voermoment of vaker kleinere porties te voeren, positieve impact hebben op de voeropname. Voer 's morgens vroeg of later op de avond en zorg dat er 's nachts voldoende, bereikbaar, voer beschikbaar is. Door een voeraanschuiftrobot in te zetten zorg je ervoor dat het voer ook 's nachts binnen bereik is van het koppel. 

3. Houd het voer vers en smakelijk 

Warmte versnelt broei en selectief eetgedrag. Door meerdere keren per dag kleine porties vers voer te verstrekken zorg je dat er altijd smakelijk eten ligt. Daarnaast stimuleert dit vaker verstrekken de voeropname en daarmee de melkproductie. Lees meer over frequent voeren. 

4. Optimaliseer het rantsoen 

Ondanks koelen van de stal en vers voer binnen bereik kan bij extreme hitte de voeropname nog steeds dalen. Door aanpassingen in je rantsoen door te voeren tijdens warme periodes kan je sommige gevolgen van een verlaagde voeropname beperken.  

• Verhoog de energiedichtheid van het ruwvoer 
• Voeg buffers toe tegen pensverzuring (Bijvoorbeeld: natriumbicarbonaat, magnesiumoxide, kaliumcarbonaat of gisten). 
• Let op voldoende structuur in het voer 

Zo ondersteun je de pens ondanks lagere voeropname. 

5. Monitor het gedrag met data-inzichten  

Hittestress is vaak eerder zichtbaar in data dan met het blote oog. Managementsysteem Horizon kan je helpen om tijdig in te grijpen en trends te herkennen. Let op de volgende parameters:  

• Daling in herkauwactiviteit 
• Veranderingen in voeropname 
• Afwijkingen in de melkproductie 

Naast vroegtijdige herkenning, zorgt Horizon er ook voor dat koeien die erg last hebben van de hitte en hierdoor een verhoogde ziektescore hebben, bij jou op de radar komen.  

Grip houden op hittestress en voeropname 

Hittestress en voeropname zijn onlosmakelijk aan elkaar verbonden. Zodra de temperatuur en de luchtvochtigheid oplopen, heeft dit impact op het dier en de voeropname. Dit kan doorwerken in de melkproductie, gezondheid en rendement. De sleutel ligt in vooruitdenken en je stal, voermanagement en monitoring zo goed in te richten. Zo kun je negatieve effecten beperken en je koppel ondersteunen. De winst zit hem in het hoofd koel houden, vooraf een hitteplan opstellen en je koeien monitoren. 

Wat is hittestress?  

Bij melkkoeien is er sprake van hittestress wanneer de koe haar lichaamswarmte onvoldoende kwijt kan. Dat hangt niet alleen af van temperatuur, maar vooral van de combinatie van temperatuur, luchtvochtigheid, ventilatie, zoninstraling en dierfactoren zoals melkproductie, lactatiestadium en gezondheid. In de praktijk betekent dit dat koeien soms al last kunnen krijgen bij ongeveer 20–22 °C, vooral als de luchtvochtigheid hoog is en de luchtbeweging in de stal beperkt is. Meer over hittestress

Bronnenlijst:  

• Geerinckx, K., Van den Bogaert, T., Hubrecht, L., & Frijlink, M. (2021). Hittestress • deel 1. WUR/Hooibeekhoeve. https://edepot.wur.nl/546396
• Kim, S. H., Ramos, S. C., Valencia, R. A., Cho, Y. I., & Lee, S. S. (2022). Heat stress: Effects on rumen microbes and host physiology, and strategies to alleviate the negative impacts on lactating dairy cows. Frontiers in Microbiology, 13, 804562.
• Antanaitis, R., et al. (2024). The impacts of heat stress on rumination, drinking, and locomotory behavior in dairy cows. Animals, 14(8), 1169.
• Besteiro, R., Fouz, R., & Diéguez, F. J. (2025). Influence of heat stress on milk production, milk quality, and somatic cell count in Galicia (NW Spain). Animals, 15(7), 945.